Có một bài học tôi học được từ năm còn rất nhỏ, trước cả khi tôi biết “tự chủ tài chính” là một cụm từ. Tôi học nó bằng cách quan sát mẹ mình. Và đến hôm nay, sau hơn ba mươi năm, tôi vẫn tin đó là bài học quan trọng nhất đời mình.
Bài viết này tôi muốn nói về tự chủ tài chính — không phải theo kiểu lý thuyết tài chính khô khan, mà theo cách tôi đã sống và chứng kiến nó thay đổi cuộc đời những người phụ nữ quanh tôi.
Bài học từ một gia đình nghèo
Tôi lớn lên trong một gia đình nghèo ở miền núi Lào Cai. Tuổi thơ tôi gắn với hình ảnh bố mẹ cãi nhau, chửi nhau — và gần như lần nào gốc rễ cũng là vì nhà quá nghèo, vì không có tiền. Khi còn bé, tôi nghĩ đó là chuyện của tính cách. Lớn lên tôi mới hiểu: rất nhiều mâu thuẫn trong gia đình nghèo không phải vì người ta không thương nhau, mà vì cái nghèo bào mòn người ta mỗi ngày.
Rồi một điều xảy ra đã thay đổi không khí cả gia đình tôi. Mẹ tôi bắt đầu đi kiếm tiền. Mẹ bắt đầu tự làm chủ tài chính của mình.
Và đây là điều tôi chứng kiến tận mắt, điều mà tôi sẽ nhớ suốt đời: từ khi mẹ tôi tự làm ra tiền, mẹ được nhiều người tôn trọng hơn, được chính bố tôi tôn trọng hơn. Gia đình tôi từ đó hạnh phúc hơn hẳn. Không khí trong nhà thay đổi. Những cuộc cãi vã thưa dần.
Tôi rút ra một sự thật mà tôi vẫn nhắc đi nhắc lại với học viên của mình: khi người phụ nữ tự chủ được tài chính, vị thế và giá trị của họ trong mắt mọi người — và trong mắt chính họ — thay đổi.
Đồng tiền đầu tiên và cảm giác “mình có giá trị”
Năm lớp sáu, tôi xin mẹ cho đi buôn thổ cẩm cùng. Đó là lần đầu tiên tôi kiếm được tiền bằng chính sức mình.
Cảm giác ấy thật khó tả. Thích ăn gì, tôi tự mua. Thích gì, tôi tự mua được. Nhưng điều quý hơn cả những món đồ tôi mua được, là cảm giác bên trong: tôi hiểu rằng tự kiếm tiền bằng mồ hôi, công sức và tài năng của mình khiến tôi hạnh phúc và khiến tôi trở nên có giá trị.
Tôi muốn nhấn mạnh chữ “có giá trị” này. Bởi vì tự chủ tài chính không chỉ là chuyện tiền bạc. Nó là chuyện về phẩm giá. Khi bạn không phải ngửa tay xin từng đồng, khi bạn có thể tự quyết định cuộc đời mình bằng nguồn lực của chính mình — bạn đứng thẳng hơn, bạn nói có trọng lượng hơn, và quan trọng nhất, bạn nhìn vào gương và thấy một người mình tự hào.
Tự chủ tài chính không có nghĩa là phải giàu
Tôi cần nói rõ điều này, vì nhiều chị em hay nhầm. Tự chủ tài chính không có nghĩa là phải có thật nhiều tiền, phải giàu sang. Nó có nghĩa là bạn tự làm ra được thu nhập của mình, đủ để bạn không bị lệ thuộc, đủ để bạn có tiếng nói trong những quyết định của đời mình.
Mẹ tôi không giàu. Những người phụ nữ trong làng mà mẹ tôi hướng dẫn đi buôn thổ cẩm cũng không giàu. Nhưng khi họ có đồng ra đồng vào tự kiếm được, cuộc sống của họ và vị thế của họ trong gia đình đã khác. Đó mới là điều cốt lõi.
Vì sao tôi tin phụ nữ dân tộc thiểu số làm được — dù thiếu vốn, thiếu công nghệ
Khi tôi bắt đầu đào tạo, nhiều người hoài nghi: “Chị em vùng cao thiếu vốn, thiếu công nghệ, làm sao kinh doanh online được?” Tôi hiểu sự hoài nghi đó, nhưng tôi không đồng ý.
Bởi vì tôi biết một điều mà người ngoài cuộc không thấy: khao khát của những người phụ nữ này quá lớn. Họ muốn thoát khỏi cảnh nghèo khó mà họ đã sống cả đời. Họ muốn được tôn trọng. Họ muốn chứng minh cho người khác — và cho chính mình — rằng họ cũng có khả năng tự chủ tài chính.
Khao khát đó mạnh hơn cả vốn và công nghệ. Vốn có thể nhỏ. Công nghệ có thể học. Nhưng cái khát khao đổi đời thì không gì mua được, và chính nó là động lực kéo người ta đi qua những ngày khó khăn nhất.
Tôi biết điều này vì tôi đã từng là một người phụ nữ như thế. Khi tôi phá sản năm 2020, thứ kéo tôi dậy không phải là vốn — tôi đã mất sạch — mà là khao khát: tôi không muốn các con mình lớn lên trong cảnh lúc nào cũng lo cơm áo gạo tiền như tôi từng sống.
Tự chủ tài chính là một kỹ năng — và kỹ năng thì học được
Điều đáng mừng nhất là: tự chủ tài chính không phải đặc ân dành cho người sinh ra ở thành phố hay người có bằng cấp cao. Nó là một bộ kỹ năng, và kỹ năng thì ai cũng học được.
Ngày nay, bộ kỹ năng đó cụ thể hơn bao giờ hết: biết kể câu chuyện của mình trên internet, biết làm video, biết livestream bán hàng, biết xây dựng một thương hiệu cá nhân để nhiều người biết đến và tin tưởng. Đây chính xác là những thứ đã cứu tôi sau khi phá sản, và là những thứ tôi đang truyền lại trong các khóa học của mình.
Mỗi tháng, tôi giúp hàng trăm học viên đưa cuộc sống của mình lên internet, kể được câu chuyện của họ, và kiếm được những đồng tiền đầu tiên trên mạng. Có học viên từ một người bán đậu phụ nay đã thành bà chủ một xưởng thêu. Mỗi lần chứng kiến một người phụ nữ kiếm được đồng tiền đầu tiên bằng kỹ năng mới, tôi lại thấy hình ảnh mẹ tôi ngày xưa, và thấy chính mình của năm lớp sáu.
Lời nhắn gửi bạn
Nếu bạn là một người phụ nữ đang cảm thấy mình lệ thuộc, đang thấy tiếng nói của mình trong nhà không có trọng lượng, tôi muốn bạn nghe điều này: vấn đề không nằm ở bạn. Vấn đề là bạn chưa được trao đúng kỹ năng để tự đứng trên đôi chân mình.
Hãy bắt đầu từ một việc nhỏ. Học một kỹ năng. Kiếm đồng tiền đầu tiên bằng chính sức mình. Tôi tin — bằng cả trải nghiệm của đời mình — rằng khoảnh khắc bạn cầm trên tay đồng tiền tự mình làm ra, một điều gì đó bên trong bạn sẽ thay đổi mãi mãi. Như nó đã từng thay đổi mẹ tôi. Và như nó đã thay đổi tôi.