Nếu bạn đang đọc những dòng này, có lẽ bạn vừa xem một phiên livestream của tôi, hoặc tình cờ gặp câu chuyện của tôi đâu đó trên Facebook, TikTok. Tôi muốn dành riêng bài viết này để kể cho bạn nghe tôi là ai, tôi đã đi qua những gì, và vì sao hôm nay tôi dành cả cuộc đời mình để giúp những người phụ nữ giống tôi của mười năm về trước.
Tôi lớn lên ở một nơi mà cái nghèo là chuyện thường ngày
Tôi tên là Ma Thị Chú, sinh năm 1991, lớn lên ở một huyện miền núi của tỉnh Lào Cai. Tôi sinh ra trong một gia đình nghèo. Cái nghèo ở quê tôi không phải là chuyện thiếu một món đồ chơi hay một bộ quần áo mới — nó là những bữa cơm phải tính toán, là nỗi lo cơm áo gạo tiền đè lên vai bố mẹ mỗi ngày.
Ký ức rõ nhất của tuổi thơ tôi không phải là những trò chơi, mà là hình ảnh bố mẹ tôi cãi nhau, chửi nhau vì nhà quá nghèo. Khi còn nhỏ, tôi không hiểu vì sao người lớn lại to tiếng với nhau nhiều đến vậy. Mãi sau này tôi mới nhận ra: rất nhiều cuộc cãi vã trong những gia đình nghèo, gốc rễ chỉ là hai chữ “không tiền”.
Nhưng rồi có một điều đã thay đổi tất cả, và điều đó đến từ mẹ tôi.
Người thầy đầu tiên của tôi là mẹ
Mẹ tôi bắt đầu đi kiếm tiền, bắt đầu tự chủ tài chính. Và tôi đã tận mắt chứng kiến một sự thay đổi mà đến giờ tôi vẫn nhớ như in: từ khi mẹ tôi tự làm ra tiền, mẹ tôi được nhiều người tôn trọng hơn, được chính bố tôi tôn trọng hơn. Gia đình tôi từ đó hạnh phúc hơn hẳn.
Đó là bài học lớn đầu tiên của đời tôi, và là bài học tôi vẫn dạy lại cho học viên đến tận hôm nay: khi người phụ nữ tự chủ được tài chính, vị thế và giá trị của họ thay đổi.
Mẹ tôi không giữ điều đó cho riêng mình. Mẹ hướng dẫn rất nhiều người phụ nữ trong làng đi buôn bán thổ cẩm, giúp họ có đồng ra đồng vào trang trải cuộc sống. Hình ảnh người phụ nữ dắt tay những người phụ nữ khác cùng đi lên — đó chính là hạt giống của sứ mệnh mà cả đời tôi theo đuổi sau này, dù lúc đó tôi chưa hề biết.
Năm lớp sáu, tôi xin mẹ cho đi buôn thổ cẩm cùng. Tôi kiếm được những đồng tiền đầu tiên trong đời. Thích ăn gì tôi tự mua, thích gì tôi tự mua được bằng chính mồ hôi của mình. Cảm giác ấy — tự kiếm tiền bằng sức lao động và tài năng của mình — khiến tôi thấy mình có giá trị. Tôi nghiện cảm giác đó từ năm lớp sáu, và nó dẫn dắt tôi suốt phần đời còn lại.
Tôi đã chọn kinh doanh, dù từng học ngành y
Khi đang học cấp ba, tôi lập gia đình. Sau đó tôi có đi học chuyên ngành y. Nhưng học xong, tôi nhận ra trái tim mình không nằm ở đó. Tôi thích kinh doanh, thích kiếm tiền, thích khám phá thế giới, thích thử thách và chinh phục bản thân. Vậy là tôi chọn con đường kinh doanh — một quyết định không dễ dàng với một người phụ nữ trẻ ở miền núi, nhưng tôi chưa bao giờ hối hận.
Hành trình kinh doanh của tôi không hề bằng phẳng. Tôi đã làm qua rất nhiều nghề:
- 2012–2016: Tôi chuyên sản xuất và buôn bán thổ cẩm, xuất hàng đi nước ngoài và tới nhiều điểm du lịch, du lịch tâm linh trong nước.
- Từ 2017: Khi thấy ngành thổ cẩm bão hòa, tôi chuyển sang nông nghiệp. Tôi trồng bắp cải, trồng chuối, trồng lê; buôn nông sản và dược liệu quanh năm, mùa nào thức nấy. Có những tháng tôi lái xe ba ngày đêm không ngủ, ăn ngay trên xe để kịp đưa dược liệu sang Trung Quốc. Đó là những năm tháng lam lũ, vất vả thật sự.
Tôi kể những điều này không phải để than khổ, mà để bạn hiểu: tôi không phải người may mắn được trao sẵn thành công. Tôi là người đã làm việc bằng tất cả sức lực mình có.
Cú ngã năm 2020 và sự tái sinh
Năm 2020, dịch Covid ập đến. Tôi không thể buôn bán sang Trung Quốc được nữa. Hàng trăm tấn chuối của chúng tôi hỏng hết. Và tôi phá sản.
Tôi sẽ không tô vẽ khoảnh khắc đó thành điều gì đẹp đẽ. Phá sản là phá sản — nó đau, nó khiến người ta mất ăn mất ngủ. Nhưng tôi đã chọn không gục xuống. Tôi quyết định đi học phát triển bản thân, học làm video, học livestream, đưa công việc của mình lên internet để nhiều người biết đến.
Tôi vẫn nhớ những phiên livestream đầu tiên: tôi tự ti đến mức không dám live vào giờ cao điểm, mà chọn những khung giờ ít người xem nhất để không ai chú ý đến mình. Từ một người phụ nữ rụt rè như vậy, sau ba năm livestream liên tục — mỗi ngày chín tiếng — tôi đã đạt 4.000 mắt xem trong một phiên, bán hàng nghìn đơn hàng, có những phiên 90 phút bán được 2–3 tấn lê.
Đến năm 2021, tôi đã có thể sống được, rồi sống tốt nhờ bán hàng online qua Facebook và TikTok. Từ một người ở huyện, tôi chuyển ra thành phố, mua được nhà, mua được xe, và cho con học những ngôi trường tốt nhất mà tôi từng mơ ước.
Vì sao hôm nay tôi đi dạy
Động lực lớn nhất của tôi là các con. Tôi sợ con mình lặp lại cuộc đời của tôi — học xong cấp ba mà không biết làm gì, không biết học gì, lúc nào cũng quẩn quanh lo cơm áo gạo tiền. Tôi muốn con được học trường tốt, được tự định hướng tương lai của mình. Chính nỗi sợ và khát khao đó đã giữ tôi kiên trì không bỏ cuộc qua những ngày tăm tối nhất.
Khi đã đứng vững, tôi nhìn lại và thấy: thứ đã cứu tôi — kỹ năng làm video, livestream, xây dựng thương hiệu cá nhân trên internet — chính là thứ mà hàng chục nghìn chị em phụ nữ dân tộc thiểu số đang cần. Họ thiếu vốn, thiếu công nghệ, nhưng họ có một thứ mạnh hơn tất cả: khao khát thoát nghèo, khao khát được tôn trọng, khao khát chứng minh mình cũng làm được.
Vậy là tôi đóng gói toàn bộ kinh nghiệm của mình thành các khóa học — cả miễn phí lẫn trả phí — về xây dựng thương hiệu cá nhân, làm video và livestream. Mỗi tháng tôi giúp hàng trăm học viên đưa cuộc sống của mình lên internet, kể được câu chuyện của họ, và kiếm được những đồng tiền đầu tiên trên mạng. Có học viên từ một người bán đậu phụ, sau một thời gian đã trở thành bà chủ một xưởng thêu. Mỗi câu chuyện như thế, với tôi, là hạnh phúc lớn nhất.
Điều tôi tin
Sau tất cả những gì đã đi qua, tôi tin chắc một điều: hoàn cảnh sinh ra không quyết định cuộc đời bạn. Một cô bé bán thổ cẩm ở huyện miền núi vẫn có thể xây dựng một sự nghiệp trên internet — nếu được trao đúng kỹ năng và đủ niềm tin để bắt đầu.
Đó là lý do tôi viết blog này, và sẽ còn viết nhiều nữa. Nếu câu chuyện của tôi chạm đến bạn, tôi mong bạn ở lại, đọc tiếp, và một ngày nào đó kể cho tôi nghe câu chuyện thành công của chính bạn.
Về tác giả: Mã Thị Chú (sinh 1991, Lào Cai) là doanh nhân và nhà đào tạo về kinh doanh, livestream và xây dựng thương hiệu cá nhân trên internet. Sau 6 năm kinh doanh đa ngành và một lần phá sản vì Covid (2020), chị tái thiết sự nghiệp bằng bán hàng online: 3 năm livestream liên tục, đạt 4.000 mắt xem/phiên và bán hàng nghìn đơn. Hiện chị đào tạo hàng nghìn học viên — phần lớn là phụ nữ dân tộc thiểu số — với khoảng 300 học viên mới mỗi